Pożądanie to słowo, które rzadko pojawia się w codziennych rozmowach.
Często mówimy o nim nie wprost. Zamiast nazwać pożądanie, sięgamy po łagodniejsze określenia, takie jak „chemia”, „iskra” czy „przyciąganie”.
W ten sposób omijamy temat, który bywa trudny, niejednoznaczny i obciążony sprzecznymi emocjami. A jednak to właśnie pożądanie w związku wraca w rozmowach najczęściej, zwykle wtedy, gdy zaczyna się zmieniać.
Jednocześnie rodzi ono wiele pytań. Co dzieje się z pożądaniem po latach wspólnego życia? Czy jego osłabienie oznacza kryzys relacji, czy raczej naturalny etap bliskości? A może problem nie polega na zaniku pożądania, lecz na oczekiwaniach, jakie wobec niego mamy?
Bliskość i pożądanie, napięcie wpisane w relację
Esther Perel w książce „Inteligencja erotyczna” opisuje paradoks, który wiele osób rozpoznaje intuicyjnie. Z jednej strony pragniemy bezpieczeństwa, stabilności i przewidywalności. Z drugiej strony pożądanie w związku karmi się tym, co nie do końca znane, co zawiera element dystansu, tajemnicy i niepewności.
Właśnie dlatego pojawia się napięcie. Bliskość daje ukojenie, ale jednocześnie odbiera przestrzeń, w której mogłoby rozwijać się erotyczne zainteresowanie. Trudno bowiem tęsknić za kimś, kto jest stale obecny, doskonale znany i całkowicie przewidywalny. W efekcie pożądanie słabnie nie dlatego, że relacja jest niewystarczająca, lecz dlatego, że stała się bardzo bezpieczna.
Początek związku, intensywność i neurochemia
Na wczesnym etapie relacji wszystko jest nowe. Partnerzy odkrywają się nawzajem z dużą intensywnością, zarówno emocjonalnie, jak i fizycznie. Każdy dotyk, spojrzenie czy gest uruchamia silne pobudzenie.
Helen Fisher tłumaczy ten stan językiem biologii. Na początku związku mózg produkuje zwiększone ilości dopaminy i norepinefryny, neuroprzekaźników odpowiedzialnych za euforię, energię i zawężoną uwagę skierowaną na jedną osobę. Jednak z czasem ich poziom spada. Pojawiają się natomiast oksytocyna i wazopresyna, związane z przywiązaniem i poczuciem bezpieczeństwa.
W konsekwencji relacja się stabilizuje, ale jej erotyczna intensywność ulega zmianie. Pożądanie w związku przestaje być gwałtownym impulsem, a zaczyna funkcjonować w zupełnie innym rytmie.
Spadek pożądania jako moment przejścia
Wiele osób interpretuje tę zmianę jako sygnał, że „coś się skończyło”. Tymczasem, jak zauważa Esther Perel, jest to raczej moment przejścia niż koniec. Relacja wchodzi w kolejny etap, który wymaga większej uważności i świadomych wyborów.
Pożądanie w związku długoterminowym rzadko pojawia się samo z siebie. Nie wybucha nagle, nie podtrzymuje się bez wsparcia. Zamiast tego staje się procesem, który wymaga troski, obecności i gotowości do reagowania na zmieniające się potrzeby.
Pożądanie jako odpowiedź, nie zawsze jako impuls
Rosemary Basson zwraca uwagę na to, że wiele osób oczekuje pożądania w formie spontanicznego impulsu. Tymczasem u dużej części kobiet pożądanie ma charakter responsywny. Pojawia się nie przed bliskością, lecz w jej trakcie, jako odpowiedź na dotyk, czułość i emocjonalne połączenie.
Podobnie pisze Emily Nagoski. Pożądanie responsywne nie jest gorsze ani mniej wartościowe. Jest innym sposobem reagowania. W praktyce oznacza to, że pożądanie w związku nie zawsze przychodzi pierwsze. Czasem rodzi się dopiero wtedy, gdy pozwolimy sobie na bycie blisko.
Co sprzyja pożądaniu po latach
Barry McCarthy, badając pary z długoletnim stażem, które deklarowały satysfakcję seksualną, zauważył kilka wspólnych elementów. Przede wszystkim pojawiają się rytuały intymności. Zamiast liczyć na spontaniczność, pary świadomie tworzą przestrzeń na kontakt, rozmowę i bycie razem.
Istotny okazuje się również dotyk bez presji. Przytulanie, trzymanie się za ręce czy bliskość fizyczna, która nie musi prowadzić do seksu, często stają się bezpiecznym gruntem, na którym pożądanie w związku może ponownie się pojawić.
Nie mniej ważne jest uważne patrzenie na partnera. Realne dostrzeganie zmęczenia, emocji, zmian w ciele i sposobie bycia. Poczucie bycia widzianą lub widzianym buduje intymność, z której czasem rodzi się erotyczne zainteresowanie.
Mikropołączenia i codzienna obecność
John Gottman opisuje zjawisko „turning towards”, czyli zwracania się ku sobie w codziennych, drobnych momentach. Chodzi o reagowanie na sygnały wysyłane przez partnera. O podniesienie wzroku, gdy ktoś mówi o zachodzie słońca. O odpowiedź zamiast obojętnego mruknięcia.
Te mikropołączenia budują więź. A z więzi, nie zawsze od razu, czasem po cichu, rodzi się pożądanie w związku.
Nie jesteśmy z ludźmi wyłącznie dla pożądania. Jesteśmy dla wspólnych poranków, rozmów przy stole, obecności w chwilach zmęczenia i niepewności. Być może więc warto przestać traktować pożądanie jako jedyną miarę relacji. Jako test, który trzeba zdać.
Można myśleć o nim jak o pogodzie. Zmiennej, nieprzewidywalnej, czasem pięknej, czasem trudnej. Nie mamy nad nią pełnej kontroli, ale możemy nauczyć się w niej żyć.
Bezpieczna więź jako przestrzeń dla ryzyka
Sue Johnson podkreśla, że bezpieczna więź stanowi fundament intymności. Gdy czujemy się akceptowani i ważni, łatwiej jest mówić o pragnieniach, tęsknotach i fantazjach. W takiej przestrzeni pojawia się również gotowość do eksperymentowania.
Pożądanie w długoletnim związku nie polega na powrocie do początkowej intensywności. Polega na tworzeniu nowej jakości bliskości, dostosowanej do etapu życia i relacji. Czasem powoli. Czasem z przerwami. Zawsze w dialogu z tym, kim jesteśmy teraz.
Czasem się uda, a czasem nie. Jednego dnia będą fajerwerki, a innego po prostu ciepło wspólnej kołdry.
I być może to wystarczy.
A może to więcej niż wystarczy.
Może to właśnie wszystko, czego czasem naprawdę potrzebujemy.
Jaki typ pożądania dominuje u Ciebie?
Odpowiadaj zgodnie z tym, jak najczęściej działa Twoje ciało i Twoja głowa, a nie jak „powinno”. Quiz jest autodiagnozą, nie stanowi porady medycznej ani psychoterapeutycznej.
1. Zdarza się, że pojawia się w ciągu dnia nagła ochota na seks, bez żadnego bodźca z zewnątrz.
2. Ochota na seks zwykle pojawia się u mnie dopiero wtedy, gdy zaczyna się bliskość, dotyk, flirt lub atmosfera.
3. Mam fantazje seksualne, które same uruchamiają pożądanie, bez udziału partnera, partnerki lub bodźców.
4. Potrzebuję poczucia bezpieczeństwa, czasu oraz braku presji, żeby pożądanie w ogóle miało szansę się pojawić.
5. Łatwo „zapalają” mnie bodźce wizualne lub myślowe, na przykład scena w filmie, wspomnienie, wyobrażenie.
6. Gdy zaczyna się czuły dotyk i jestem w tym naprawdę obecna, obecny, pożądanie potrafi się pojawić nawet wtedy, gdy na początku go nie było.
7. Czasami czuję pożądanie tak wyraźnie, że mam ochotę inicjować seks bez dłuższego „rozkręcania się”.
8. Najbardziej działa na mnie zaproszenie, które nie zaczyna się od pytania „masz ochotę?”, tylko od budowania kontaktu i bliskości.
9. Seks potrafi mi się „uruchomić” z samej myśli o nim, bez wstępnej stymulacji ciała.
10. W moim przypadku „rozgrzewka” nie jest dodatkiem, tylko warunkiem, żeby pożądanie się pojawiło.
11. Najbardziej napędza mnie nowość, ryzyko, erotyczna zabawa lub poczucie „polowania”.
12. Moje pożądanie rośnie, gdy czuję się widziana, widziany, akceptowana, akceptowany, a nie oceniana, oceniany.
13. Jeśli długo nie mam seksu, pożądanie zwykle i tak wraca samo, prędzej czy później.
14. Wiele zależy u mnie od kontekstu, zmęczenia, stresu, jakości dnia oraz poczucia, że mam przestrzeń i czas.
15. Łatwo przechodzę od neutralności do pożądania, gdy pojawia się bodziec, bez długiego budowania nastroju.
16. Gdy partner, partnerka zaczyna od czułości, a nie od szybkiej propozycji seksu, dużo łatwiej wchodzę w pożądanie.
17. Mam okresy, w których częściej pojawia się „samoistna” ochota, niezależnie od jakości relacji i nastroju.
18. Najpewniejszą drogą do mojej ochoty jest spokojne budowanie kontaktu, obecność i przyjemna, nieśpieszna stymulacja.
19. Gdy nie ma seksu, zwykle brakuje mi go fizycznie, a pożądanie narasta samo, nawet bez konkretnego bodźca.
20. Kiedy pojawia się stres, presja lub konflikt, pożądanie spada, a wraca dopiero wtedy, gdy wraca spokój i bliskość.
Wynik autodiagnozy
spontaniczne: 0/40 responsywne: 0/40
Wskazówki praktyczne
Co zwykle psuje wynik, nawet gdy typ pożądania jest „ten sam”
- przewlekły stres, brak snu, przeciążenie obowiązkami, nieustanna gotowość do „ogarniania”
- presja, poczucie obowiązku, komentarze o częstotliwości, porównania do „dawniej”
- konflikty, brak bezpieczeństwa emocjonalnego, brak poczucia wpływu na tempo i przebieg zbliżenia
- bóle, dyskomfort, problemy hormonalne, skutki uboczne leków, kwestie zdrowotne
Esther Perel “Inteligencja erotyczna”
Helen Fisher “Dlaczego kochamy.”
Emily Nagoski “Ona ma siłę”
John Gottman – “Siedem zasad udanego małżeństwa”
Sue Johnson – “Przytul mnie mocno. Siedem rozmów dla par na całe życie”
McCarthy, B., & Wald, L. M. (2015). Sexual Desire and Satisfaction: The Balance Between Individual and Couple Factors. Sexual and Relationship Therapy.
Johnson, S. (2008). Hold Me Tight: Seven Conversations for a Lifetime of Love. Little, Brown.